Kees Hana, links op de foto, toen hij in 1966 samen met de destijds populaire presentator Bert Garthoff (rechts) de Heimans- en Thijsseprijs kreeg.

(Rolf Roos, 10 juli 2025)

We varen uit met bestemming Goeree, het land, dat er op de kaart zoo verlokkelijk uitziet, met weggetjes, die domweg schijnen dood te loopen ergens midden in de duinen; het is daar terra incognita voor ons en wat zou dus meer voor de hand liggen dan dat we de kleine getijhaven van Ouddorp eens aanloopen om vandaar te voet en per fiets den kop van het zuidelijkste Zuid-Hollandsche eiland te gaan verkennen?

De ten onrechte vergeten natuurpublicist Kees Hana (1910-1975) publiceerde in zijn jonge jaren, in 1938, het boek Zee, strand en duin. Hij voer over de kustwateren met een zeilboot en aan boord een fiets. Na het bereiken van de getijdehaven van Ouddorp vertrok hij om een paar dagen over de grindpaden rond te fietsen. Hij zag bloemrijke dijken, klopte aan bij gastvrije boerinnen en tuurde naar de einder over de strandvlaktes die zich ontwikkelden bij de huidige Kwade Hoek. Er liepen nog koeienjongens bij de koeien. Zijn hoofdstuk over Goeree heeft een dromerige naam: Ergens heen, waar je nog nooit geweest bent. Hij belooft: Augustus op het weinig bekende Goeree, met zijn ongeschonden duinen, breede stranden en merkwaardige schorren en slikken, die een heel aparte (en bijna nooit beschreven!) flora en fauna bezitten…

We citeren Kees Hana hier uitgebreid. Hij bezocht Goeree aan het eind van de crisisjaren, maar die klinken alleen door als hij het ‘volkskarakter’ van de ‘Goereeërs’ bespreekt. Hana moet op de hoogte zijn geweest van het werk van prof. Weevers, een van de weinigen die eerder Goeree beschreef, maar laat hem onvermeld. Wel vermeldt hij de kersverse waterwinning in de duinen (uit 1932) en blijkt hij bekend met de desastreuze effecten die dit kan hebben. Maar hij ziet nog een enkel mooi valleitje en geeft de waterwinners het voordeel van de twijfel. Bijna een halve eeuw zal de waterwinning diepe sporen nalaten om pas de laatste 30 jaar middels zorgvuldig beheer weer herstel te vertonen. Zie het verhaal van oud-beheerder Marten Annema in zijn boek het Vroon Ontrafeld, hier als pdf verkrijgbaar en hier samengevat (uit het boek Bloeiende Duinen (2019)).

Gezicht op toren Goedereede vanaf Nieuwendijk over de Galgeweg. Beeld: Dirck Nab, in ERF (2025)

Over de dijken

Langs een puiken grindweg rijden we naar het Noorden met een kostelijk uitzicht op juin- en tarwevelden, waarachter de stompe toren van de stad Goedereede zich massaal verheft. Maar wat zijn hier een massa bloemen! Overal staan de wegbermen stampvol met wilde peen, die een weelde van witte schermen vertoont tusschen het groenige geel van rijkelijk bloeiende pastinaak. Echte planten uit het rivierenland, die hier op en top thuishooren; maar zooveel peen als langs dat Goereesche weggetje zagen we nog nooit.

Over een boerentuin

Eindelijk blijven we bij een overweldigend mooien boerentuin staan, en dan komt er al gauw een gezellig oud moedertje naar ons toe. We zeggen, hoe schoon we haar hof wel vinden en dan is het simpele antwoord: „Jae, wiele zië dat zoo niet meer omda’ et er aoltied is.”

Zeezicht in 2007

Over boerderij Zeezicht (nu een rijksmonument)

Toen Zeezicht in 1672 gebouwd werd, was de naam werkelijk goed gekozen, en met haar „plantagie” van hoog opgaand geboomte diende de boerderij jarenlang als baken voor de zeevarenden. Maar men had buiten de zandaanvoerende zee gerekend. Met den dag kwam het huis verder van het water te liggen, ja er ontstonden zelfs nieuwe duinen tusschen het strand en de hoeve, zoodat het in 1755 noodig bleek, nog eens een nieuwe plantage te maken verder zeewaarts.

Over de duinen en het waterleidingbedrijf

Maar nu over die duinen voor Zeezicht. We schrikken even bij het hooren, dat er een waterleidingbedrijf vlak in de buurt is. Maar die waterleiding blijkt ook al op z’n Goereesch te werken, dat wil zeggen ze mergelt het duin niet tot den laatsten droppel uit, doch spaart veel. En zoo komt het dan, dat we al spoedig genieten van de overdadige vegetatie in een kleine natte pan. Alles wat je in zoo’n dalletje maar wenschen kunt, is er te vinden, goudgeel penningkruid, stralend witte pamassia, wintergroen met zijn wasachtige stengels, oogentroost, brunel met helderpaarse lipbloemen buiten donkere knoppenzuiltjes, walstroo, zachtgeurende watermunt, die de lucht doortrokken heeft van zijn aroma, en tenslotte heerlijke wilde orchideeën. Moeras-wespenorchissen, groote bloemen, wit met diep paarsbruin en geel lange, losse trossen. Dit alles staat er nog…. bij gedoogen van de waterleiding. Maar wanneer het noodig zal worden, meer vocht aan de duinen te onttrekken, gaat het grootste deel van die vochtminnende bloemen er onherroepelijk aan. Laten we er maar het allerbeste van hopen!

Over het buitenduin

Het landschap van de buitenste duinrichels doet opvallend sterk denken aan de Muy op Texel, alleen het groote meer ontbreekt hier. Als je niet zoo duidelijk den Voornschen wal aan de overzijde van het Goereesche Gat zag, zou je kunnen denken op Noordvaarder, Vliehors of Onrust verzeild geraakt te zijn. Wat een strandvlakte! Even naar zee loopen is een heele wandeling. Maar wat is dat daar nu in de verte? Een kudde schapen? Het lijkt wel zoo, doch wanneer de dieren wat dichterbij komen, zien we ineens, dat het allemaal koeien zijn, die hier grazen op het breede, begroeide strand; een jongen houdt de kudde zoo’n beetje bij elkaar.

De Punt, ca 1934. Ansichtkaart, Collectie Frans Beekman

Over de destijds nog zoute punt

Neen, van den dijk af maken de duinen nog weer een wijde bocht landwaarts, en binnen die bocht ligt een groote, grazig-groene vlakte, hier en daar met een plas of een kronkelende kreek en gesierd met groote paarse patronen als een reusachtig tapijt. Dat is het schor van De Punt! Het schor, waar stellig alle mogelijke zoutplanten te vinden zullen zijn. De duinen laten we voorloopig maar even schieten, eerst moeten we deze baai in, die de zee zelf heeft gevuld met voedzame klei. En nu zich daarop planten gevestigd hebben, wordt er natuurlijk bij iederen springvloed weer een nieuw sliblaagje keurig vastgehouden. Eerst gaan we op die paarse vlekken af; zoo’n felle tint trekt het meest, dat geldt  vengoed voor menschen als insecten. Het staat er letterlijk propvol lamsooren, mooie planten met stijve, grijsgroene bladeren en stengels vol lila bloemen!

Over het volkskarakter

Zoo merken we steeds weer aan de historie van dit land, dat de menschen er geslachten na elkaar hebben moeten vechten voor het behoud van hun grond. Maar ze hebben overwonnen, en nu de grootste zwarigheden achter den rug zijn, rusten de Goereeërs nog niet op hun lauweren, doch wèl hebben ze in hun volkskarakter den zonnigen, blijden trek van voldoening over wat hun volk gepresteerd heeft. Dat kan ook moeilijk anders in een heerlijk land als het hunne!

Kees Hana in 1933

Bronnen

• Korte biografie van Kees Hana
• Zee strand en duin (1938) hoofdstuk Goeree (pdf)
• Het hele boek Zee strand en duin op Delpher, inclusief ruim 80 foto’s
• Hier de boeken en andere publicaties van Hana op Delpher; inclusief foto-bijdragen aan boeken van anderen.
• Kees Hana (1910-1975) maakte prachtige foto’s. Ruud Vlek attendeerde ons op vele foto’s op de site van het Nederlands Fotomuseum (NB daaronder ook enkele van Martien G. Rutten). In het depot moeten er nog veel meer zijn. Ook de Heimans en Thijssestichting bezit foto’s van Hana.

Oproep: wie kan ons helpen aan foto’s van kustlandschappen (of scans) van zijn hand? Mail ons

(Over)begrazing van de zeedijk bij Ouddorp, 1960 met visserij op de Grevelingen. Ansichtkaart, Collectie Frans Beekman.