Nico van der Wel

Laatste update 27 oktober 2025

Begin 2025 verscheen het ‘Toekomstperspectief Haringvlietmonding 2060 – Zuid-Hollandse Wadden’. Wat nu, de wadden liggen toch ten noorden van Den Helder? Leidt vooruitkijken tot luchtkastelen?

In ‘Duinen en mensen Voorne’ en ook de eerdere boeken uit de serie hebben we ons altijd verre gehouden van toekomstscenario’s voor de kust. De toekomst is onzeker en niets veroudert zo snel als beleid. Voor je het weet zit je als boekenmakers met oud papier. Maar online maken we graag een uitzondering.

Voorgeschiedenis

Voorne met noordelijk Europoort en de Maasvlakte en in het zuiden Goeree-Overflakkee (bron: google maps).

Op Voorne ‘verslibben’ de stranden en is de branding verdwenen. Bij Rockanje is het tot ver in zee een veredeld soort pootje baden. Recreatieondernemers maken zich zorgen. In 2021 deed Arcadis in opdracht van o.a. gemeenten en provincie onderzoek naar de kust van Voorne en Goeree. In juli 2021 kwam de bittere pil: die verzanding is een grootschalig proces, er is niets aan te doen en het zal doorzetten (zie Verzanding monding Haringvliet zet door in de toekomst). Uit een factsheet: “Ter hoogte van de Groene Punt ontstaat over een aantal jaren waarschijnlijk een grote strandvlakte. Dat komt omdat de zandplaten die nu nog voor de kust liggen aan het strand vastgroeien [o.a. de Hinderplaat]. Hoofdoorzaak hiervan is de afsluiting van het Haringvliet.” Zie het kleine kaartje. Het rapport van Arcadis (begin 2022) vind je hier.

Toekomstbeeld kust van Voorne en Goeree. Uit besproken rapport

Aangroei van de kust geldt als goed voor de veiligheid, want een brede kuststrook plus vooroever is minder gevoelig voor stormen. Als de Hinderplaat gaat aanlanden (2030-2035?) is het volgens Arcadis wel opletten geblazen: dan is er een kleine kans dat er tijdelijk een diepe geul ontstaat die het strand kan uitschuren. Daarnaast zal het onderhoud van de vaargeul naar Stellendam, het Slijkgat, intensiever en duurder worden.

Polderen over de kust

Nu ligt er dan een rapport van 96 pagina’s met twee folders, allemaal HIER te vinden (website gemeente Voorne aan Zee). H2O online en het AD schreven er al over. Het rapport is opgesteld door KuiperCompagnons samen met Sweco, Deltares en Kenniscentrum Kusttoerisme van Hogeschool Zeeland. KuiperCompagnons, een ontwerp- en adviesbureau uit Rotterdam, is de trekker. Het was anderhalf jaar werk, waarin met allerlei betrokkenen is overlegd. Er zijn maar liefst tien opdrachtgevers: drie gemeenten, de provincie, Rijkswaterstaat, Port of Rotterdam, het waterschap, recreatieschap Voorne-Putten, Natuurmonumenten en Zuid-Hollands Landschap. Indirect waren ook het maritieme cluster in Stellendam en andere ondernemers betrokken. Centrale boodschap: “De Haringvlietmonding kan een iconisch waddengebied worden, waar natuur en recreatie/economie in balans zijn en elkaar versterken.”

Zuid-Hollandse Wadden? Foto uit besproken rapport

Wat is dit nu voor rapport? Toekomstperspectief – dat klinkt niet als een beleidsvoornemen, of als juridisch bindend. Het is een gezamenlijke visie van tien partijen, ter inspiratie en ‘een vertrekpunt voor verdere samenwerking’. De uitkomst? Men ziet kansen voor een andere vermarkting van de Haringvlietmonding. De wetenschappelijke blik in de toekomst uit 2021 is vertaald in ‘Kansen voor Waddenecologie!‘ (4.2.1, p46) en ‘Kansen voor Waddeneconomie!‘ (4.2.2, p55). Hoewel het ruikt naar marketing, met de geleende merknaam ‘wadden’, is dit voor natuur natuurlijk beter dan een toekomstbeeld ‘Zandvoort’. Men lijkt te kiezen voor kwaliteit en niet voor massatoerisme.

• NB1 Zandvoort profileert zich internationaal als ‘Amsterdam Beach’!.
• NB2 Dat lenen van de term ‘wadden’ heeft toch iets van een zwaktebod. Jammer dat het woord ‘gors’ in dit verband niet werkt. Dat is echt een woord van de regio, Zuid-Hollandser kan het niet. Kruiningergors, Quackgors, Schapengors, vroeger Weergors, Pancrasgors. Voorne bestaat uit ingepolderde gorzen!

Kaart lezen

Voor een beter begrip van wat men bedoelt met Zuid-Hollandse Wadden zie de grote kaart hieronder. Het vergt een hele studie van vooral hoofdstuk 4 om overzicht te krijgen en deze bomvolle kaart te snappen. Grote lijn: de autonome ontwikkeling van de kust leidt tot een gebied met uitgestrekte slikken, schorren en ‘grote groene gorzen’ (vgl. kwelders). Een begin daarvan zien we op de Slikken van Voorne. Kan heel mooi en natuurrijk worden en een groter publiek trekken. Maar: de Wadden, de echte, zijn geliefd en onvergelijkelijk. Als je op zo’n naam inzet voor de toekomst van de regionale economie, liggen teleurstellingen op de loer. Goeree en vooral Voorne missen twee heel belangrijke kwaliteiten van de Wadden: stilte en duisternis. Er is vaak veel geluid én licht vanaf Europoort (A15/N15) en de Maasvlakte. Ons advies: schrap in het vervolg die ‘Wadden’, dat ga je nooit waarmaken. Voorne en Goeree hebben hun eigen kwaliteiten (de opstellers willen trouwens ook ‘uitgaan van de kracht van het gebied’ (een paragraaftitel)).

Kaart Toekomstperspectief Haringvlietmonding 2025, aanklikken voor vergroting. Onderaan de opdrachtgevers. Bron: brochure bij het besproken rapport

Er zitten voor natuur en landschap zeker interessante elementen in de plannen. Zo is er het predicaat ‘zoekzone ontwikkeling verblijfsrecreatie in combinatie met natuur- en landschapswaarden’ voor het landschap aan de binnenduinrand (tussen de duinen en de Heveringseweg – Verlengde Lodderlandse Dijk – Boomweg). Daar zijn ook twee ‘landschappelijk-ecologische en recreatieve verbindingen’ geprojecteerd. Twee keer een hele mond vol, maar als men serieus werk wil maken van een natuurrijker landschap aan de binnenduinrand zou dat geweldig zijn. We zijn benieuwd.

De Voordelta strekt zich uit van de Maasvlakte tot Walcheren. Licentie via Wikimedia Commons (EU)

Nieuwe natuur in de Voordelta

Wat de natuur ‘in zee’ betreft gaat het toekomstperspectief terug op het Arcadis-onderzoek (2022). Belangrijk om te weten: heel het gebied voor de kust tussen de Maasvlakte en West-Kapelle (op Walcheren) is Natura2000-gebied Voordelta (835 km²). Het is ontstaan na de afronding van de Deltawerken en bestaat uit stranden, zandplaten, zandbanken en geulen. Het valt zowel onder de Habitatrichtlijn als de Vogelrichtlijn. De bescherming betreft tien habitattypen (van zandbanken tot witte duinen), dertig niet-broedvogels en vier trekvissen (zeeprik, beekprik, elft en flint) plus gewone zeehond, grijze zeehond en bruinvis. Als compensatie voor het natuurverlies door de Tweede Maasvlakte is bijna 300 vierkante kilometer (30.000 hectare) verboden voor de zware boomkorvisserij, waarbij de zeebodem wordt omgeploegd.

Wat gaat hier in de komende decennia qua natuur gebeuren?

• Na aanlanding van de Hinderplaat ontstaan ‘witte’ en ‘grijze’ duinen met bijzondere duingraslanden. Ook: primaire vochtige duinvalleien op de Hinderplaat en in de Kwade Hoek (o.m. groenknolorchis!).
• Meer kansen voor broedvogels op stranden en zandplaten, in jonge duintjes en het duingebied; voor (trek)vogels die naar voedsel zoeken en rusten; en op de zandplaten voor zeehonden.
• In zee is herintroductie mossel- en platte oesterriffen mogelijk.

Marketing van honderd jaar geleden. Collectie Johan te Grootenhuis

Natuur en recreatie: een paar apart

Hoe moeten we ons het samengaan van natuur en recreatie nu voorstellen? Ter inspiratie behandelt het rapport drie voorbeeldprojecten: Groene Strand Terschelling, Beleefstrand Ballum (Ameland) en de Marker Wadden. Boodschap: “Dit kan natuur van wereldklasse worden en een bijzondere recreatie attractie.” De ene gloedvolle en optimistische alinea volgt op de andere, geïllustreerd met prachtige foto’s. Het ‘Dynamisch actieplan’ uit hoofdstuk 5 noemt achttien acties, acht daarvan betreffen recreatieprojecten die vrij concreet ogen. O.a.: de Haringvlietdam moet een trekpleister worden (o.a. bezoekerscentrum, nieuwe strandtent aan de zeekant, op Voorne) en o.a. Rockanje en het Oostvoornse Meer als recreatiebestemmingen worden doorontwikkeld.

De acties voor natuur klinken minder daadkrachtig:

1. Strategie ontwikkelen voor de zonering van natuur en recreatie in de Voordelta
2. Monitoren van Natura2000, actualiseren van de Natura2000-beheerplannen
3. Verbeteren waterkwaliteit Oostvoornse Meer
4. Voortzetten onderzoek versterken ecologische relatie Voordelta -Haringvliet
5. Onderzoeken mogelijkheden onderwaternatuur (mossel- en platte oesterriffen)
6. Onderzoeken versterken duinvorming Slufterstrand als visuele afscherming rustgebied Slikken van Voorne
7. Onderzoeken welke onderdelen uit het ‘Actieplan Deltanatuur Zuidwestelijke Delta 2050’ kunnen worden overgenomen

Veel onderzoek, veel voortbouwen op bestaande plannen en ontwikkelingen. Bijvoorbeeld: punt 4 over Voordelta-Haringvliet bouwt voort op de kier in de Haringvlietsluizen. Sinds een aantal jaren wordt zout water toegelaten in het Haringvliet en kunnen trekvissen in principe de Noordzee weer bereiken. Het was een proces van jaren om zover te komen en het heeft vele miljoenen gekost, o.a. voor de zoetwatervoorziening van Goeree-Overflakkee.

Strandbeleid Schouwen pagina Verklikkerstrand (klik aan om te lezen).

Duidelijk is: volgend jaar nog geen resultaat. Natuur is een zaak van lange adem. Toch is het, voor het vertrouwen, jammer dat er bijvoorbeeld niet een flinke noot is gekraakt over kustbroeders. Die moeten het nu doen met een soort vrijwillige vogelbescherming, wat veel werk is voor de betrokken vrijwilligers (nestmarkering, afzettingen, voorlichting aan recreanten) en de aantallen broedparen van strandplevier, bontbekplevier en kleine plevier blijven laag. En wat ‘ruimte ontwikkelen voor strandbroeders’ (zie kaart) concreet gaat betekenen is, alweer, afwachten. Over inspiratie gesproken: Schouwen zet sinds kort de Algemene Politieverordening ofwel APV in om broedvogels op het Verklikkerstrand te beschermen: toegang beperkt van 15 maart tot 1 oktober!

Kleine plevier (Peter van der Sluijs, licentie via Wikimedia Commons)

Dat komt natuurlijk ook doordat onzeker is hoe de aanlanding van de Hinderplaat zal uitpakken. Er zal in de Voordelta deels andere natuur gaan ontstaan dan nu is vastgelegd in Natura2000 (een hele klus voor de adviesbureaus die dat moeten gaan ‘bepalen’…..). Zeker is dat de zonering natuur en recreatie (actiepunt 1) cruciaal wordt voor o.a. vogels en zeehonden. Wat gaat die zonering in de praktijk betekenen? Moeten we ongerust worden van ‘indicatieve zoekzone rustgebied’ op de kaart of juist blij? Een indicatie was fijn geweest, bijvoorbeeld een percentage. Kortom: wat zijn de randvoorwaarden voor natuur zodat dit goed kan komen? We vragen het na bij de terreinbeheerders.

Gaat de geschiedenis zich herhalen?

In ‘Duinen en mensen Voorne’ zagen we vooral in de hoofdstukken over Weevers’ Duin (p72-79) en ‘De Voornse en Rotterdamse Duinen’ (p198-201) hoe de natuur vaak het onderspit delft.  We nodigden met een knipoog ‘Rotterdam’ om de regie nemen over natuur en landschap op Voorne. De achtergrond daarvan is dat er veel natuur ten prooi is gevallen aan de Rotterdamse Haven (o.a. natuurmonument De Beer). In de jaren 60 hebben de biologen van Weevers’ Duin veel betekend voor het behoud van de duinen van Voorne, maar de toen afgesproken demarcatielijn tussen natuur en haven is gewoon niet gehandhaafd.

Bij alle verlies is de positie van natuurorganisaties nu wel sterker dan zestig jaar geleden. Bij het huidige plan heeft ‘natuur’ duidelijk een vinger in de pap gehad, gelukkig maar. Maar tegenstellingen tussen natuur en recreatie, tussen natuur en visserij en natuur en ‘Port of Rotterdam’ blijven onder tafel, terwijl die natuurlijk in die toekomst wel gaan opspelen. Gaat men dan werkelijk voor natuur? Of wordt het zo’n compromis waarmee de natuur met de gebakken peren blijft zitten? Zo blijf je als natuurliefhebber na lezing van het toekomstperspectief vooral zitten met vragen. Temeer daar sinds het rapport uitkwam, een grote stilte is neergedaald over dit rapport. Is het op weg naar de spreekwoordelijke la?

Nee! niet nog een toekomstplan!

Voor wie er nog niet genoeg van heeft, hieronder nog een toekomstkaartje, van het project Delta21. Dat is andere koek. Waar men bij de ZH Wadden de autonome kustontwikkeling volgt, wordt hier ingegrepen, met grote graafwerken in zee, dammen en nieuwe duinen voor de kust. Delta 21 is een ambitieus initiatief ‘voor waterveiligheid, natuurherstel en energieopslag’: een zgn. valmeer (links, aan de Maasvlakte vast) van 20 vierkante kilometer met duinen eromheen. Een ‘getijmeer’ voor de kust van Voorne en Goeree, waaraan ook het Oostvoornse Meer en het Haringvliet meedoen. Wat is een valmeer: een ringdijk waarbinnen het water kunstmatig laag staat, en “als je stroom nodig hebt, laat je water via turbines het valmeer in stromen” (aldus Vincent Dekker in Trouw). Klik hier voor een animatiefilmpje over het initiatief, dat een lange voorgeschiedenis kent. Je begrijpt, we houden het hier kort, en we zwijgen voorlopig maar helemaal over de ‘eerste verkenning naar de Derde Maasvlakte’, waar het Havenbedrijf Rotterdam onlangs mee begonnen is.

Impressie van het Delta21-plan in de stijl van een satellietfoto. Westelijk, tegen Maasvlakte 2 aan, ligt het Valmeer; oostelijk daarvan het getijmeer. Copyright Esmee van Eeden