Nico van der Wel

In het eerste kadaster van Voorne uit 1832 duikt een bijzondere duineigenaar op: de Kwaksche Duinen, nu De Punt geheten, zijn in bezit van ene A.L. Avenant. Naspeuring leidt naar een officier in het Franse leger dat rond 1800 in Nederland gelegerd was, die het gebied in 1827 (!) verkocht. Een onweerstaanbaar detail dat om opheldering vroeg.

Nieuw-Hellevoet in 1867, met links de Kwaksche Duinen. Uitsnede kaart provincie ZH, Nationaal Archief

De Kwaksche Duinen zijn in de duingeschiedenis van Voorne ook bekend onder de namen Quacksche Duinen en Duinen van Nieuw Helvoet. Het betreft in 1830 een gebied van zo’n 80 hectare vanaf strandpaal 16, ten oosten van het Quackjeswater. Het gebied is dan geologisch gezien piepjong, waarschijnlijk aangegroeid vanaf de 17^e eeuw. Nu is het ruwweg het duinrestant tussen de Dammenweg en het Quackgors, het ligt sinds 1970 niet meer aan zee. De uiterste oostpunt, het dichtst bij Hellevoetsluis gelegen, was bekend onder de naam Quackse Nol. Vanaf eind 19e eeuw wordt in dit gebied zo’n vijftig jaar drinkwater gewonnen voor Hellevoetsluis.

Een ‘aide de camp’ van generaal Brune. Bron: soldats-de-plomb.com (en daar te koop)

Waar we in archieven veel vinden over de andere duineigenaren Verhey, van der Minne en Vlielander (Kruiningergors), is er aanvankelijk niets te vinden over  Avenant. Een notariële akte uit 1827 in het Streekarchief Voorne-Putten geeft opheldering: dan verkoopt Ambroise Louis de Lavenant zijn duinbezit aan Verhey en consorten. Lavenant blijkt geen Brielse bestuurder of grootgrondbezitter zoals andere duinbezitters, maar officier in het Franse leger in Nederland tijdens de Bataafse Republiek. Hij had zelfs een belangrijke functie tijdens de invasie van Engelse en Russiche troepen in Noord-Holland in 1799, als adjudant van de Franse opperbevelhebber, generaal Brune. Hij schrijft vanuit het hoofdkwartier in Alkmaar een goed leesbaar ooggetuigenverslag.

Knipsel Opregte Haarlemse Courant, 25 januari 1800. Delpher

Hansje

Rond 1800 lagen Franse troepen, ruim voor de schatkist van ons land door Napoleon c.s. werd leeggehaald, nog goed bij de Nederlanders. De officieren deden mee in de bovenlaag van de samenleving. Ze lagen ingekwartierd bij de rijkere burgers, aten mee en deden ’s avonds spelletjes of musiceerden samen. Ook gingen ze mee naar het theater of de plaatselijke sociëteit. Soms kon hieruit iets moois opbloeien, zo ook bij onze Ambroise Louis de Lavenant en Johanna Petronella (‘Hansje’) Teding van Berkhout uit Delft. Ze trouwden in 1800, verhuisden naar Frankrijk en kregen een zoon in 1803. Zij was de dochter van een vooraanstaande patriot met bezittingen op Voorne. Hansje stierf in 1816 waarna de weduwnaar en/of de zoon het duingebied bij Nieuw-Helvoet (en een weiland bij Vierpolders) van haar erfden. Dat is niet zeker maar wel waarschijnlijk, want een aangrenzend poldergebied was in deze tijd in handen van een broer van haar. In 1827 verkopen Lavenant en zijn zoon het Voornse bezit. De Kwaksche Duinen gaan over op Verhey en van der Minne en ene Abraham Vermaas, broodbakker te Hellevoetsluis. Het kadaster van 1832 liep dus achter.

Baron de Toukerb

Of Lavenant of Hansje ooit op Voorne zijn geweest, is niet bekend. In 1809 geeft Napoleon hem de titel Baron de Toukerb. Baron van wát? Toukerb blijkt niet te bestaan. De naam is verzonnen, wellicht door Hansje want het is een anagram op haar achternaam (Berkhout/Toukerb). Hij is vijf jaar burgemeester van Eaubonne, nu een voorstad van Parijs. Helaas heeft men in Eaubonne geen portret. Dan maar een tinnen soldaatje.

Met dank aan: Bob Latten en Aart van der Houwen

Bronnen

• Bob Latten e.a. (2021). Invasie 1799 – onheil over Noord-Holland. Lansa publishing
• Klik hier voor het ooggetuigenverslag van de invasie van 1799
• Klik hier voor een levensbeschrijving (in het Frans) van Ambroise Louis de Lavenant

De Quackse Nol in 1950. Dit was de meest oostelijke punt van de duinen, nabij Hellevoetsluis. Albumblad uit het fotoalbum Hoogheemraadschap van Voorne (1950). Stadsarchief Rotterdam