Rolf Roos m.m.v. Krijn Tanis

(update 30 okt.2025 met het ‘Koeiengat’ en 20 november 2025 met ‘Het Zwarte hek”)

• Met dank aan Geert Faasse en Frans Beekman
• Gezocht: foto’s van de plekken van onderstaande veldnamen, liefst vroeger en nu.

Topografische kaarten zijn vaak een bron van exacte informatie. Maar voor de Kwade Hoek geldt dat minder. Niet alleen zwerft de naam rond op de kaart als we bijvoorbeeld de kaarten van 2023 en en 1950 vergelijken. Ook staan op geen van deze kaarten allerlei veldnamen die bij kenners of terreinbeheerders in gebruik zijn.  Veldnamen zijn onderdeel van de (vooral mondelinge) taalcultuur van de landschapsgebruikers. Een collectie van veldnamen van vele duingebieden is op deze site te vinden. Vandaar dat we nu ook graag aandacht geven aan de Kwade Hoek: een veldnamenlijst plus kaart.

De herkomst en betekenis van de veldnaam Kwade Hoek (primair geen plaats van strandende schepen maar een zwakke plek in de duinenrij) kreeg eerder een aparte bespreking. Een klein deel van de namen komt van historische kaarten, de meeste zijn ontleend aan een kaart die Krijn Tanis in 2005 maakte. Enkele recente aanvullingen zijn van Geert Faasse. Ook voor deze lijst geld: veldnamen weerspiegelen het landschap en hoe gebruikers er naar kijken.

Veldnamenkaart 2025; klik op kaart voor uitvergroting; overname van de kaart alleen na toestemming van de auteur.

Verklaringen voor veldnamen

Een uitputtende lijst van veldnamen en hun verklaring staat onderaan dit artikel. Aanvullingen altijd zeer welkom; dit kan onderaan dit bericht. We bespreken een aantal categorieën van namen waarvan we steeds enkele voorbeelden geven:

1. Historische veldnamen met een soms verborgen betekenis
2. Tweede Wereldoorlog
3. Verwijzingen naar landschapsvormen
4. Verwijzingen naar vogels en andere fauna
5. Verwijzingen naar planten
6. Verwijzingen naar personen
7. Grappenmakerij en andere frivoliteiten
8. Gebruik en (her)gebruik

Krijn Tanis in de Zeewolfsmelkduintjes

Historische veldnamen zijn uiteraard de naam Kwade Hoek (1728), een zwakke plek in de kustlijn, die elders is besproken. Daarnaast zijn er de 17e-eeuwse namen als Rooklaasduynen en Zeezigt naast de (verdwenen) Oostdijck, ’t Plaatje en de in onbruik geraakte naam ‘Onland’. De (helaas in de oorlog grotendeels vergraven) Helmdijk is de enige naam die mogelijk uit de middeleeuwen dateert, als oostgrens van de polder de Oude Oostdijk.

De Tweede Wereldoorlog heeft weinig zichtbare sporen nagelaten maar wel enkele namen van (vrijwel verborgen) bunkers: van De Gebroken Bunker bij Havenhoofd tot de Studentenbunker; daarnaast het Atlantikpad, ook Spoorlijn genoemd.

Verwijzingen naar landschapsvormen zijn in de veldnamen veel te vinden: de slufters en slenken en ook  De Oude Bollen, Gehakkelde duintjes en Stuifdijk verwijzen naar vormen. De Nieuwe Waerelt is een verwijzing, een knipoog van het nieuwe landschap van een groen strand op een plek waar ooit een Oude Waerelt (een Romeinse nederzetting) zou kunnen hebben gelegen.

Messenduintjes, genoemd naar de schelp

Verwijzingen naar vogels en andere fauna zijn zeer algemeen. Van Dwergsternbank tot Klutenslufter, van Tureluurspad, Rallenpad en IJsvogelkreek tot Grote Sternschor: allemaal vogelnamen van er (vroeger) rustende of broedende soorten. Ook Ruiterslufter herbergt een vogelnaam. Andere fauna is vertegenwoordigd in Zeehondenbank, Tekenhoek en Messenduintjes.

Russenvallei, 2024

De rijke flora zien we terug: riet (2x), munt, zeewolfsmelk, sturmia (tegenwoordig groenknolorchis), parnassia en russen passeren, net als, aan de zoute oostzijde: zeebies en lepelblad. De voor een aangroeikust zeer kenmerkende Biestarwegrasduintjes staan aan de noordoostelijke zijde aangegeven.

Hassefraspad

Persoonsnamen zijn opvallend schaars in dit weidse nieuwe land. Behalve kaperkapitein Rooie Klaas in de gelijknamige duinen is alleen Udo Hassefras, destijds medewerker van Natuurmonumenten die een omleiding bedacht, vereeuwigd in de naam van een pad.

Geliefdeneiland, 2024

Dat brengt ons bij grappenmakerij en andere frivoliteiten. In de eerste categorie hoort natuurlijk het Krokodilleduin, een recente naam gegeven door Geert Faasse (2021). Dit duin vormt de oostflank van het Geliefde-eiland, de verst weg gelegen plek voor een minnekozend paar dat – volgens Krijn Tanis – een helaas niet gefotografeerd bord hier ooit achter liet: “Hier waren wij geliefden”. Was de liefde toen voorbij? We weten het niet, maar het duintje is er nog.

Strandwerkgroep  op rustmoment bij het Geliefdeneiland met puntgave krokodil

Naast bovengenoemd recreatief gebruik is ook ander gebruik in veldnamen uitgekristalliseerd. In Ut Lichie van Plae’ie, het oude kustlicht (lantaarn op kaart 1950) natuurlijk, waar ’t Plaatje in nagloeit, maar ook het Koeiengors, ook bekend als Koeienschor en door de in 20125 overleden vlinderonderzoeker Kommer Hoek uit Ouddorp simpel ‘het Weiland’ genoemd.  50 jaar terug was het hier een stuk minder begroeid. Wie heeft hier oude foto’s van?  En er bestond een ‘koeiengat ‘ (niet op de kaart).  Dat was een stuifgat in de zeereep, ontstaan rond 1950 toen er nog melkkoeien op het gors stonden,  die dagelijks op ’t Plaatje moesten worden gemolken en langs een vaste route over het duin gingen. Zo werden de duinen stukgelopen en ontstond een gat, dat tot op heden aan een ‘slurfje’ is te herkennen. Zie voor de ligging artikel over beweiding op de Kwade Hoek.

Schelpenbank 2002, met bierstarwegras duintjes en de toen nog piepjonge George Tanis.

Bronnen

• Dossier Cultuurhistorie Bokkepolder met o.a. info over bunkers en schurvelingen
• Herkomst en betekenis van de veldnaam Kwade Hoek

Bijlage: lijst van veldnamen Kwade Hoek e.a., vermelding, bron en verklaring