Nico van der Wel

Bramen plukken in de duinen. Een jaarlijks terugkerend ritueel. Op vele plekken langs de kust gaan mensen in augustus het duin in om een bakje bramen uit de natuur bij elkaar te zoeken. Het mag niet overal, sterker nog: het mag eigenlijk helemaal niet. Het geldt namelijk als ‘stropen’ en is dus verboden. En net als stropen is het plukken van deze lekkere nazomervrucht een fenomeen met eeuwenoude wortels. En: de lekkerste zitten in het buitenduin, in het ‘dauwbramenlandschap’.

PWN staat bramen plukken toe in het Noordhollands Duinreservaat. Uit: PWN-nieuwsbrief 24 juli 2026

Wat mag er wel en wat mag er niet

Zoals in alle natuurgebieden geldt in de duinen dat bloemen plukken, planten verzamelen en ook zaad oogsten verboden is, net zoals het vangen van zangvogels en het schieten van roofvogels. Uitzondering: bramen plukken in augustus. Staatsbosbeheer is er heel helder over: het mag niet behalve dan zeer beperkt voor eigen gebruik – het spreekwoordelijke ‘champignonbakje’. Hoewel die bakjes in de praktijk eerder emmertjes zijn is de moraal duidelijk: commercieel of anderszins grootschalig plukken is uit den boze, dat verstoort de natuur teveel en ontneemt vele dieren een belangrijke voedselbron; plunderen van natuurterreinen moet voorkomen worden.

Dick van der Laan, natuurkenner uit Oostvoorne (ca 90 jaar) plukt bramen in het Kruiningergors: een recreatiegebied zonder verboden inzake bramen.

Staatsbosbeheer (o.a. Texel, Schoorlse Duinen) en PWN (Noordhollands Duinreservaat) gedogen de kleinschalige pluk van bramen in augustus, PWN in Noord-Holland boven het IJ zelfs buiten de paden. Natuurmonumenten verbiedt bramen plukken zonder meer. Dat leidt tot de gekke situatie dat het in het ene duingebied oogluikend wordt toegestaan, terwijl het bijvoorbeeld in Nationaal Park Zuid-Kennemerland en op Schiermonnikoog verboden is.

Bij de provinciale landschappen, en daarbij gaat het voor de duinen vooral over Landschap Noord-Holland en het Zuid-Hollands Landschap, is er weinig over te vinden. Het ZHL heeft toegangsvoorwaarden met een duidelijk verbod om “planten of delen daarvan te beschadigen of mee te nemen; paddenstoelen of delen daarvan te beschadigen of mee te nemen; – eieren van dieren te rapen, uit het nest te nemen of te vernielen”. Over bramen geen woord. Over Voorne, waar de duinen beheerd worden door Natuurmonumenten en het Zuid-Hollands Landschap, meldt lokaal natuurliefhebber Piet Mout ons dat overal gewoon ruim geplukt wordt.

Grijs gebied

Dit brengt ons op het volgende punt: natuurlijk worden overal bramen geplukt, of het nu mag of niet mag of een beetje mag. Boswachters, BOA’s en ander veldpersoneel zullen in het bramenseizoen de handen vol hebben aan de combinatie gastheerschap-toezichthouder. Hoe zou dat gaan: vriendelijk terechtwijzen – ‘champignonbakje’ – op de paden blijven – en heel soms ingrijpen? Zelf had ik vorig jaar tijdens het aalbessen plukken vlak bij mijn huis een gesprek met een plantsoenbeheerder. Ik stond daar met mijn aardbeienbakje, we hielpen samen nog een oude mevrouw die de weg vroeg, en toen hij wegreed voegde hij mij toe: “Dat bessen plukken is eigenlijk verboden hoor.”

Roeland Koning, ca 1925: Terug van het bramen zoeken. Uit: Een beeld van zijn werk in 15 reproducties. Libellenserie nr. 55, Bosch & Keuning (1934). Gevonden door Frans Beekman.

In de middeleeuwen en nog ver daarna was jagen, vangen en verzamelen van flora en fauna in de duinen en andere ‘wildernissen’ verboden. In krantenarchieven De grootgrondbezitter wilde zijn privilege beschermen of exploiteren (o.a. konijnenteelt, jachtrechten verpachten). De vaak straatarme aanwonenden van de duingebieden hadden een ander belang: eten op tafel en als het om bramen en ander fruit ging: een lekkernij.

Als je de terreinbeheerders van nu vergelijkt met de grootgrondbezitters van vroeger, is er wel een belangrijk verschil: Natuurmonumenten, de Provinciale Landschappen en Staatsbosbeheer staan voor een algemeen belang namelijk natuurbeheer. Bestrijding van eerdergenoemd plunderen hoort hier natuurlijk bij. Maar net als bij veel grootgrondbezitters vroeger is hun reputatie onder lokale bewoners vaak niet geweldig. Dat leidt hier en daar tot voorgebakken boosheid: wat een terreinbeheerder ook doet het is nooit goed. Het verkrijgen en behouden van draagvlak in de regio is een zaak van balanceren en valt voor natuurbeheerders dan ook niet mee. Begrijpelijk is overigens wel dat de landelijk vastgestelde natuurdoelen de lokale bevolking niet zoveel zeggen, en een verbod op bramen plukken al helemaal niet.

Toch zal iedereen begrijpen dat je een duinterrein niet moet leegplukken, net zo min als je een stuk kwelder niet zomaar mag ontdoen van zeekraal of lamsoor. Overigens is dat laatste eveneens een eeuwenoude traditie die de laatste jaren sterk is teruggeschroefd (vergunningplicht, alleen nog oogsten na het broedseizoen).

Foto Ivar Leidus, licentie via Wikimedia Commons

Terug naar de bramen

Tot slot staan we nog even stil bij een bijzondere en ook lekkere braam, de dauwbraam (Rubus caesius). De vruchten van deze soort hebben een waslaagje. De dauwbraam komt voor in de duinen van Holland en de Delta, Thijsse schreef er al over (zie onder). Bekend is ook het zgn. dauwbraamlandschap, beschreven door landschapsecoloog Henk Doing (1927-1996): langs een afslagkust stuift veel zand naar binnen en ontstaat achter de zeewering een vaak zeer brede strook waar landinwaarts stuivend zand een milieu schept waarin de dauwbraam domineert. Juist daar staan de meest malse bramen, in het buitenduin.

Jac.P. Thijsse over dauwbramen in de duinen, 1911. Uit: Blonde Duinen

Dauwbraam in het Reggers Sandevlak (bij Egmond). Foto Rolf Roos

Meer over bramen en plukken

• Natuurmonumenten verbiedt bramen plukken maar op de kinderpagina staat een lekker recept, en geen woord over een verbod. De toegangsregels van Staatsbosbeheer zijn hier te vinden – Staatsbosbeheer kent wel zgn. wildplukwandelingen.
• De KNNV publiceerde in 2015 in Natura over publiceerde in 2015 in Natura over wildplukken met daarin o.a. een genuanceerd standpunt. Op wandel.nl en bij de Waddenvereniging vergelijkbare verhalen.
• In Hollandse Duinen 67 schreef Frans Beekman over ‘Terug van het bramen zoeken’ van Roelof Koning.
• Artikel in de Provinciale Zeeuwse Courant (21 juli 2026) over zeegroenten snijden
• Karin Luiten meldt in haar kookrubriek in Trouw en op haar eigen site dat in Frankrijk champignonbakjes niet aan de orde zijn.
• Advies is om niet te plukken onder kniehoogte, vanwege eventuele urine en uitwerpselen van bijv. vossen (NB vossenlintworm neemt weliswaar toe in Nederland, maar is tot nu toe alleen aangetroffen in Zuid-Limburg en Oost-Groningen, aldus het RIVM).