Doel: inhoudelijk fundament bieden vanuit landschappelijk/cultuurhistorisch perspectief nu in binnenduinrand natuurplannen worden ontwikkeld.

Samenstelling: Rolf Roos

Met dank voor beeld of aanvullingen: Freek Aberson, Frans Beekman, Annelies Breen, gemeente Goedereede en Bert Maes

Reacties op dit dossier zijn welkom, onderaan dit bericht of per mail naar info@rolfroos.nl.

Adviseur: Frans Beekman, historisch geograaf, die ons een ruimtelijk kader zond.

Overname van teksten of beeld uit dit dossier met bronvermelding is toegestaan mits gehele passages worden weergegeven en de bron (dit dossier) als url wordt getoond.

Deze verkenning sluit aan op diverse analyses van flora en fauna elders op deze site.

Verkenning omvat punten 1 en 2 van onderstaand

1. cultuurhistorische feiten: de zichtbare landschapselementen (kaartbeeld met: dijken, schurvelingen, zandwallen, bijzondere huizen, poelen, bunkers, overige historische artefacten (bv loopgraven), boomsingels, solitaire oude bomen, historische beplanting en relevante plaats- veld- en straatnamen)
2. cultuurhistorische teksten: bronnen en verhalen
3. bespreking cultuurhistorie: naar a. periode b. landschapsgebruik c. zeldzaamheid/betekenis
4. waardering cultuurhistorie: wat vinden we van belang; wat is inpasbaar in toekomst landschap  (visie met concreet kaartbeeld)

Naar verwachting verschijnt maart 2025 na terreinbezoek een concept visie incl. kaartbeeld (punt 3 en 4). 1 en 2 staan in dit dossier. Deze uitgewerkte visie is hier te vinden.

Kernwaarden Bokkepolder

Dat de Bokkepolder veel heeft te verliezen is zowel in een boekje van de NLGO uit 1989 als in een nota uit 1998 van de Stichting Duinbehoud i.s.m. de provincie (titel: Natuurontwikkeling Binnenduinrand) klip en klaar. Uit deze laatste bijna vergeten maar zeer actuele nota:

Online bronnen:

• Collectie topografische kaarten en luchtfoto’s
• Collectie historische kaarten 1698 -1874
• Gemeente Goeree-Overflakkee heeft het Landschapsprofiel Kop van Goeree (voorheen gebiedsvisie genoemd) ontwikkeld.  Zie diverse kaartlagen.
• Kadastrale grenzen (Bokkepolder-O0st en Bokkepolder West) Gronden in de Bokkepolder zijn voor 2/3 particulier en als natuur (erf, kruidenrijk grasland of bos in gebruik. 1/3 is intensief agrarisch. Nieuwendijk is in beheer bij Natuurmonumenten. De zeeduinen (zeereep) zijn van het Rijk of Waterschap (CF) en in beheer bij Natuurmonumenten. Het stukje weg tussen De Bult en de weide aan de andere kant van de sloot is van Landgoed  Breenland alleen het asfalt is van het Waterschap. Die doet ook het onderhoud, en ook de bermen tot anderhalve (CF) meter uit de kant.
• Wikipedia over Rooie klaas
• Rijksdienst Cultureel Erfgoed: langs Stellingweg ligt waardevolle boskern en houtwallen Bokkepolder (zie link incl. aanvulling door de auteur, Bert Maes)De Stellingweg is zo genoemd na de oorlog vanwege de 80 stellingen/ bunkers die er lagen. Die zijn vrijwel allemaal verwijderd /opgeblazen in 1972 toen de Deltawerken werden voltooid na stilstand omdat het benodigde geld op was. Eigenaar van de Stellingweg: voorheen van de familie Breen 1835-1972, onteigend (incl. de zeeduinen in 1972; 40 ha voor ca fl 200.000, maar met een bouwvergunning en een nieuw duin voor Huize de Bult uit 1976, onderdeel van 8 ha grote landgoed Breenland dat m.n. westwaarts hiervan ligt.
• Over eigendom en beplanting duinen tussen ingang Kwade Hoek bij Moosje Hoek en Havenhoofd/ Jacob Breen (1905 -1983). Uit E. Bik (1996)
• Over oorsprong naam Huize de Bult
• Orale geschiedenis: de familie van Splunter over bewoning ca 1950.
• Artikelen over de trends bij natuur in en rond de Bokkepolder deels met aandacht voor historie
• Schurvelingen en Zandwallenlandschap Goeree van de gemeente (viewer).  Zie kaartje voor Bokkepolder (1 wat burgers zien) en 2 (uitdraai gemeente).
• Informatie van de provincie over natuurnetwerk Goeree binnenduinrand (alleen publieksinfo; geen info cultuurhistorie, geen links naar onderzoeks- of beleidsrapporten binnenduinrand). Bij de provincie werkt men met beheertypekaarten en ambitietypenkaarten. Deze zijn openbaar toegankelijk via een website. Vergelijk hier na inzoomen op Goeree kaart 1 (bestaande beheertypen) met kaart 2 (de ambities).
• Over ligging restant bunkers; ter hoogte van de Bokkepolder lag Stützpunkt XXXII of Batterij Goedereede. Zie overzichtskaart Goeree. Stützpunkt XXXII bestond o.a. uit: Schreibstube; waterbergplaats met bron; klein hospitaal (later (na de oorlog) verbouwd als noodbestuurspost); verschillende kleine bunkers voor manschappen, voorraden en munitieopslag; waarschijnlijk ligt nog een aantal bunkers en Tobruks diep onder het zand verscholen. Meer informatie is te vinden in: ‘De Atlantikwall op Goeree. Bunkers op de grens van land en water’ van Peter Heijkoop en Jeroen Rijpsma.
• Polderarchief 1802-1956 bij Streekarchief

De sleutel voor het begrip van de Bokkepolder e.o.: detail van kaart Cruquius uit 1733.

Kaart van Cruquius gemaakt in opdracht van Staten van Holland, 1733 ten behoeve van afwending van doorbraken bij de Quaden Hoek; afgebeeld staan o.a. de doorbraak van 1731 (het Plaatsche gat), volgens Texeira  (1942) gedicht in 1772 maar in archief Bokkepolder (1806) bij de aanleg nog genoemd als kostenpost van ruim 400 gulden; in 1975 opgehoogd vlakbij Huize de Bult (kortom: van gat tot bult). Fragment eerste inlaagdijk 1717 nog zichtbaar langs Stellingweg. Vaak wordt er verondersteld dat er bos groeide ten westen van het Korte dijkje, thans ’t Plaatje genoemd  (links van A ) maar dit verdient nuancering. Historisch  geograaf Frans Beekman: “Het is all over een waterbouwkundige kaart met oude kustlijnen, voorstelde doorgraving, dijkproblemen etc. Het ‘bossige’ gebied is verdeeld in percelen en ligt dicht bij de dijk en is beplant. Vroeger verbouwde/plantte men wat nodig was bij de dijken. In dit geval denk ik aan aanplant (knot)wilgen. Het zou dus een griend kunnen zijn.“

Hoogtekaart met 4 verschillende dijken rond de Bokkepolder.

Zandwallen, schurvelingen en ‘groene structuren’ (geelgroen gestippeld) in database gemeente; 2 grote poelen plus zandwal staan er niet op; schurveling onderlangs Korte Nieuwendijk ontbreekt; blauw is voormalig gebied met bunkers; in kaartbeeld worden alle belangrijke dijken gemist: Korte Nieuwendijk, Nieuwendijk Helmdijk, Inlaag 1717, Korte dijkje; zie kaart hierboven.

Samenvatting: inventarisatie feiten en waarden Bokkepolder op 1 A4

Uitgewerkte visie Bokkepolder: een dijk van een landschap is hier te vinden.

• 

  Gezicht vanaf Rooklaasplaatpolder en aan de rechterzijde de Galgeweg (van ca 1620) op Nieuwendijk (1727) op verspreide huizen en boomgroepen (1850 -1980) achter de dijk.  Een te beschermen dorpsgezicht?