Rolf Roos

20 mei 2026

Heden doen we een aparte excursie, geheel online. We gaan natuurzoeken in het meest verrommelde duin van Voorne, het gebied van de Heveringen, ooit gelegen op de grens van de gemeentes Oostvoorne en Rockanje ( zie Duinen en mensen Voorne, 2023, pag. 42 tot en met 45). Wie van verandering houdt kan hier zijn hart ophalen. Maar er zijn ook zeer fraaie doorkijkjes en restanten. En we gaan deze excursie zeer monter eindigen: zelfs middenin het villawijkje waar een cultuurhistorisch fenomeen als een oude eendenkooi en omringde duinen voor werd verkwanseld, fonkelt de natuur en klinkt de echo van het verleden in de naam: ‘Waranda’, het vergeetwoord voor (wikipedia) ” een besloten jachtterrein of lusthof, doorgaans eigendom van een voorname familie. De naam komt al in de middeleeuwen voor, doch ook daarna werden nog vele warandes aangelegd. Ze waren er in verschillende soorten, zoals de konijnenwarande die ingericht was voor de jacht op konijnen.”

Kijk naar de foto hieronder van een hoekje duinrand uit 1963 en wie het vergelijkt met de oudste kaart van dezelfde omgeving uit 1827 daaronder kan 1000 verschillen zoeken. Voor liefhebbers van het heden dit is de topografie van 2021.

De uitdaging is om een aansprekend detail terug te vinden dat na twee eeuwen nog is. Wat hebben luchtfoto 1961/kaart 2021 gemeen met de kaart van 1827? We gaan op jacht.

Rond het Berkenrijs, Heveringen, Oostvoorne, 1963  In het midden de Spartelvijver uit de jaren ’50. Het gaat ons om de waterpartij rechts. Bron: Streekarchief Voorne Putten

Dit is cartografie voor liefhebbers, want alleen perceel met kavelnr 365, een waterpartij, vinden we in het heden terug. Zie de detailkaart die de plas van de eendekooi toont .

Uit Duinen en mensen, Voorne, 2023, pag. 43: ‘In de villawijk de Waranda in Oostvoorne ligt een vijver, restant van de eendenkooi ‘in ’t poldertje’ uit 1687. (…). Op de kaart van  Gevers’ kaart uit 1827 heeft de kooi drie ‘pijpen’; behalve vogels leverde de kooi ook hakhout.

1962, beeld uit Streekarchief, aan de overzijde ligt een botanisch zeer rijk grasland.

Rond 1962 Na aanleg villawijk. Bron streekarchief

Anno 2026 leiden lommerrijke stille weggetjes van alle kanten naar het hart van het wijkje ‘Waranda’, dat is aangelegd in de oude Heveringen, de kern van het oude Voornse landschap. De wegen leiden naar een laagte, ruim gevuld met een meertje waarlangs wat vissers zitten en kinderen spelen. Wie de kaart van nu, 1910 en 1827 vergelijkt kan zien dat dit meertje een eeuwenoude historie heeft en het is een wonder dat het er nog ligt. Het was de oude kern van een met bos omgeven eendenkooi, ooit het uitzicht van het iets verder oostwaarts gelegen Kooysigt, een klein particulier landgoed aan de Heveringseweg met een laat 18e-eeuws woning. De wijk Warande is genoemd naar het eeuwenoude gebruik om konijnen in omheinde stukken te fokken (warandes) en voor pels en vlees te benutten. Grote delen van de Heveringen werden daarvoor gebruikt tussen 1450 en 1850.

Van het meertje in de eendekooi, de kooiplas, lijken kromme lijnen te resoneren met het verleden. Alle bos er om heen is gekapt en omgezet in grasland, deels met wat aanplant van gemeentelijke groenvoorzieningen. Het zou niet meer zijn dan een rustig plekje met wat groen, ware het niet dat hier schoon kalkrijk kwelwater toevloeit naar de lage en waarschijnlijk nooit bemeste bodems. En jawel, er staan verbodsbordjes. Oevers niet betreden. Ook spelende jongens die hier rondlopen weten me te vertellen dat er orchideeën staan. Opletten dus.

Voor we de orchideetjes ten tonele voeren eerst weer de grassen en zeggen, die minstens evenveel over het milieu hier vertellen. Zo staat er kamgras, van iets voedselrijker hooilanden,  zeegroene en zwarte zegge en hier en daar een pol zilte zegge en wat zilte rus,  maar die staan regelmatig ook zoet, dus niet meteen een oude stormvloed of zoute kwel veronderstellen, al is wat oude nalevering van dat laatste niet ondenkbaar.

Vleeskleurige orchis en platte bies (rechts)

Keverorchis, foto Ronald van Wijk

Teer guichelheil

De zeer zeldzame maar hier op Voorne veel voorkomende platte bies maakt de plantenkenner blij, al is het plat en volgens vlotte waarnemers onooglijk. Maar het is een soort die alleen op Voorne en Goeree redelijk vaak te vinden is in natte duingedeeltes maar daarbuiten in ons land zeer schaars is. Reden voor wat lokaal chauvinisme. Om het feestje compleet te houden: ook de tweerijige zegge, die op de platte bies lijkt maar hoger is en wat propperiger, is present. En voor wie het nu nog niet genoeg is: de armbloemige waterbies (ook Rode Lijstsoort) en borstelbies, een botanische dwerg die de boomlange plantenkenner Dick van der Laan overal weet te onderscheiden, staan hier! Veel grassen, veel zeggen, veel bloemen. Rond 1 juni staan hier honderden keverorchissen te bloeien en vele roze rietorchissen. De veel zeldzamere vleeskleurige orchis komt net deze dagen in bloei, laag en niet zo paarsig als rietorchis, maar meer zalmroze. Eerder het voorjaar is ook brede orchis gespot maar die vinden we eind juni niet meer, wel de rozetten van zomerbloeier moeraswespenorchis en de minieme blaadjes van teer guichelheil, beide ook soorten van kalkrijke duinvalleien en in ons land bedreigd.

Landhuis Kooysigt aan de Heveringseweg keek ooit over kale lage duinen van de Heveringen uit op de eendekooi met omringende hakhout die de landheer ongetwijfeld in beheer had.

Maar dit is geen duinvallei maar een orchideeënrijk, nat hooiland. Goed beheerd (door de gemeente, ze verdienen een pluim) en zomaar in de bebouwde kom. Niet dankzij de bebouwing, maar omdat de natte kern van een oud gebied toevallig (?) gespaard bleef, en  bodem, water en beheer deugen. Rijke natuur is vrijwel altijd de resultante van meerdere gunstige zaken tegelijk. Historie, bodem en woningbouw gaven elkaar hier een hand. We maken ons maar geen voorstelling van de natuur op omringende gronden die onder bebouwing verdween. Maar de Heveringen, ooit honderden hectare groot en nauwelijks belopen, leven nog. Zelfs buiten de contour van het Natura2000 gebied ‘De duinen van Voorne’.