Nico van der Wel

Op H2O nieuws  van december 2024 stond een interessante grafiek over water in de duinen die we hieronder tonen. De moraal van al die lijnen is: door de vele regen van het afgelopen jaar is de grondwaterstand en daarmee ook de nattigheid in de duinen op dit moment vergelijkbaar met begin 2024. Het grondwater is in de loop van het jaar nauwelijks gezakt en staat nog steeds extreem hoog. Als we weer een erg natte winter krijgen, kunnen we weer een voorjaar met wateroverlast langs de kust tegemoet zien.

Voorbeeld van een zeer hoge grondwaterstand in een duingebied in West-Nederland t.o.v. voorgaande jaren (terug t/m 2011) (bron: Argus).

Het jaar 2024 steekt er qua grondwaterstand met kop en schouders bovenuit. Het grondwater daalde in de zomer wel enigszins, maar in oktober schoot hij weer naar het niveau van het voorjaar. Overigens geldt dit niet alleen voor de duinen, hetzelfde speelt ook op heuvelruggen in het midden, oosten en zuiden van ons land. In de duinen zelf (en op de heuvelruggen zelf) is dat niet zo’n probleem. Vaak betreft het natuurgebieden met weinig bewoning. Overlast doet zich vooral voor in de overgangsgebieden van hoog naar laag, zoals de binnenduinranden. Dat is te zien in een tweede grafiek.

Voorbeeld van de grondwaterstanden in een binnenduinrand in West-Nederland: hier stijgt het grondwater nu (eind 2024) weer naar het zeer hoge niveau van eind 2023-begin 2024 (bron: Argus, beschikbaar gesteld door Maarten Kuiper van Aveco de Bondt).

Om over na te denken

Op de Noord-Hollandse Natuurdag op 23 november jl. maakte Dick Groenendijk van PWN duidelijk dat het veranderende klimaat langs de kust leidt tot nattere winters, drogere zomers en meer en heviger stortbuien in de zomer. Daarmee verandert de hydrologie van de duinen.

En daar is de laatste tweehonderd jaar al veel aan veranderd. Ooit, voor 1850, waren de duinen een landschap met veel water. Dat veranderde door de waterwinning. Na 1900 ontstond vervolgens langzaam het besef dat de zoetwatervoorraad in de duinen niet oneindig was. Pas na de Tweede Wereldoorlog deed men de eerste poging om de zoetwaterbel in de duinen te sparen door rivierwater te infiltreren (en terug te winnen). Maar tot ongeveer 1980 waren vele waterwingebieden in de duinen verdroogd. De zoetwaterbel werd kleiner en het zoute grondwater kwam omhoog. De afgelopen decennia is de winning van duinwater teruggeschroefd of stilgezet. Behalve in duingebieden met veel naaldbos, zoals in Schoorl, stegen de grondwaterstanden weer. In ‘waterleidingduinen’ wordt nog steeds rivierwater geïnfiltreerd en weer teruggewonnen.

Een vraag die opkwam bij bewoners van de binnenduinrand die dit jaar met langdurige overlast zaten, is of we niet gewoon weer meer duinwater moeten gaan winnen, en of we het niet ‘gewoon kunnen wegpompen’. Alleen: waterwinning zou nooit wateroverlast kunnen oplossen want de winningen beslaan slechts een beperkt oppervlak. Het wegpompen van het vele water is niet te doen, er is geen beginnen aan. Zie dit artikel op de site van PWN uit maart 2024.

Gevolgen voor de flora zijn o.a. op deze site in beeld gebracht: zie o.a. de gevolgen voor parnassia.

De Zeeweg naar Bergen aan Zee bij de Fransman, zomer 2024. Foto Nico van der Wel