Rolf Roos & Nico van der Wel

In een brief van grootgrondbezitter J. van Hoey Smith aan het Hoogheemraadschap van Voorne in 1953 (in dit stuk opgenomen) wordt melding gemaakt van 2-3000 stuks koeien en paarden in de duinen van Voorne aan het begin van de 20e eeuw. Op 1500 hectare duinland die hij eens bezat is dat ruim twee koeien per hectare, terwijl een duinlandschap – gezien de natuurlijke schraalheid – maximaal 1 koe op 10 hectare verdraagt. Kortom: er was een vreselijke overbeweiding of de getallen kloppen niet. Er is ons geen enkel beeld van een Voorns duinlandschap bekend vol koeien en dat maakt ons argwanend.Hoe krijgen we hier nu helderheid over? Oproep: wie heeft beelden uit de periode 1890-1920. Wat we nu hebben staat in dit stuk opgenomen. Conclusie tot nader order: overbeweiding was een sprookje. Zie ook ons boek Duinen en mensen Voorne uit  2023.

Het weinige beeld uit het Streekarchief dat we hebben laat een viertal beestjes zien (en drie kinderen..koeienjongens?) in een inderdaad beweid duinlandschap nabij Rockanje. Flink beweid maar niet overbeweid.

De duineigenaar van rond 1910 (NV Voorne’s Duin) had andere bedoelingen met het duin: eigen agrarische ontwikkeling, verpachting en exploitatie (villabouw). Oude beweidingsrechten van aanwonende boeren zullen een hinderpaal zijn geweest ook al bracht beweiding enige inkomsten mee, want boeren moesten betalen. Dat er sprake was van overbeweiding en ook enige verstuiving (in de zeeduinen) is wel aannemelijk maar hoeveel vee was er nu echt? Het Hoogheemraadschap van Voorne verbood destijds de beweiding en daar hadden we een halve eeuw later behoorlijk spijt van (duin is dichtgegroeid).

Dat ‘beweidingsverbod’ (in de nieuwe Keur van 1909) was overigens niet een algeheel verbod, de beweiding werd beperkt. Beweiding werd vergunningplichtig, net als afzanding / afgraving wat in die tijd ook overal meest kleinschalig plaatsvond. De Keur maakt duidelijk dat beweiding van de buitenduinen alleen in bijzondere gevallen zou worden toegestaan (in principe niet). Beweiding van de binnenduinen mocht alleen tussen 1 Mei en 15 October en onder algemene voorwaarden (i.h.a. zorgen dat er geen verstuiving optreedt) en specifieke voorwaarden (afhankelijk van de plek).
De streekhistoricus  Van der Graaf uit Rockanje meldt dat de omheinde duinpercelen van de NV Voornes Duinen buiten deze vergunningplicht vielen.

Help ons aan meer beeld of aan cijfers. Wie weet uit landbouwarchieven, overlevering in de familie of beeld hoeveel beesten er echt waren? Zie hieronder de brief van van Hoey Smith die om aanvulling vraagt! Zie aanvullingen aan het eind! Hieronder een recente vondst.

Een kaart uit 1903 dook op in boek P. Briggeman, 2020 over wandelingen in Rockanje. Twee koetjes in de Stekelhoek, geen overbeweid landschap.

Bob Benschop reageerde op het bovenstaande op 23 maart 2022 (streekarchief Voorne Putten): zie de tabellen hieronder met aantallen vee in de gemeenten Oostvoorne, Rockanje en Nieuw-Helvoet rond 1900  (Uit: de Toestand van de Gemeente, Streekarchief). Aangezien melkvee zeker niet het duin inging, is alleen jongvee relevant. Als je alle jongvee bij elkaar optelt kom je aan ruim 2000 dieren, maar gingen die allemaal ook het duin in? Dat is zeer onwaarschijnlijk, als het een kwart was zal het veel zijn, ergo de genoemde getallen in de brief  van J. van Hoey Smith achten we onwaarschijnlijk.

Gemeente Oostvoorne: aantallen landbouwhuisdieren kort na 1900. Streekarchief VP

Gemeente Nieuw Helvoet: aantallen landbouwhuisdieren rond 1900. Streekarchief VP