Rolf Roos

Publicatiedatum: 18 december 2025. Aanvullingen welkom.

De titel van dit stukje verwijst naar één van de mooiste Romeinse zegswijzen, ook bij Asterix gebezigd: “Wat (de oppergod) Jupiter mag, mag een rund nog niet” (Quod licet jovi non licet bovi). Kortom: een hooggeplaatste heeft andere rechten dan het voetvolk. Deze antieke wijsheid schittert in volle glorie  bij de afgifte van vergunningen door Natuurmonumenten rond 1975. We belichten een drietal gebruikers van de Kwade Hoek: een lokale grondbezitter van de Oostdijk, een vogelliefhebber uit Ouddorp en een strandvisser uit Hellevoetsluis aan wie, zo zal blijken, heel verschillende rechten worden gegund. Vogelman, Visser en Vermogende buur komen elk weer anders uit de papierwinkel te voorschijn. We duiken in de aanvragen en vergunningen uit het archief van Natuurmonumenten, ondergebracht in de Stadsarchief Amsterdam, archiefnr. SAA 999-833.

Voor het goede begrip van de geciteerde brieven (die allemaal als link zijn opgenomen): Natuurmonumenten was toen (en nu) strak georganiseerd en van directie tot opzichter kreeg men schriftelijke aanvragen en correspondentie te zien. Alle meelezers staan ook met initialen op de brieven, die dan door de diverse lagen in de interne bureaucratie konden worden afgevinkt. Bij deze correspondentie spelen in wisselende bezetting een rol: de directeuren  Hessels en Gorter, inspecteur Prins, hoofd van de Afd. Onderzoek en Beheerplannen Kop, districtbeheerder Hamer, opzichters Vlietland (1975) en Kuiper (1977). Het siert Natuurmonumenten dat er nette brieven kwamen als antwoord op nette verzoeken. Verder: hulde dat ze ook zijn gearchiveerd!

De vogelman

We beginnen met het eenvoudig verzoek van Krijn Tanis in 1975 om nestkasten te controleren waarvan een aantal op de Kwade Hoek hingen. Voor het goede begrip, omdat er vele vele mannen op Goeree de naam ‘Krijn Tanis’ dragen, dit is de besnorde timmerman uit Ouddorp, al meer dan 50 jaar natuurbeschermer op Goeree, waarvan op deze site ook een portret staat. Uit zijn handgeschreven aanvraag blijkt dat hij al enkele jaren in overleg met boswachter Vlietland nestkasten voor torenvalk en mezen volgt, ook toen het terrein nog niet aan Natuurmonumenten in gebruik was gegeven. Hij krijgt na de check door diverse andere heren uiteindelijk van hoofd afd. onderzoek Kop de vergunning, maar let op de veelzeggende, maar kleine aantekeningen: “Voor mijn part toestaan..(..) maar heeft dit in zo’n terrein wel zin?” De waardering voor vrijwillig vogelonderzoek spat er niet van af. En vooral niemand meenemen. Krijn Tanis zou de komende decennnia een van de waakhonden zijn van het natuurbeheer op de Kwade Hoek en het hele gebied doorkruisen en van veldnamen voorzien die we op deze site hebben gepubliceerd. Personeel van Natuurmonumenten komt en gaat, grond en aanwonenden blijven. 

De visser

In 1977 vraagt strandvisser Breur uit Hellevoetsluis om een doorgangsbewijs (tegen laag tarief) om vlot op het strand te kunnen komen (hij is al 65). Daarvòòr deed hij dat waarschijnlijk altijd vanaf Havenhoofd, wat oogluikend werd toegestaan door Jan Vlietland, boswachter tot 1975. Natuurmonumenten, dan net terreinbeheerder van de Kwade Hoek, wijst Breur’s handgeschreven verzoek af. We citeren uit de afwijzingsbrief de motivering van Prins, Inspecteur.

“Het is niet onze gewoonte om via allerlei bijzondere regelingen de toegangsbepalingen van de terreinen te verruimen. Zoals u zich wellicht kunt voorstellen, bent u niet de enige die daar gaarne gebruik van zou willen maken. Indien wij willen dat er tenminste op nog enige plaatsen in Nederland sprake is van ongerepte natuur, dan dienen wij daar de consequenties uit te trekken.”

De vermogende buur

In het licht van dit argument van Prins in zijn brief aan de visser (‘geen bijzondere regelingen’) is het frappant om te lezen dat rond 1975 Jacob Breen, lokaal grondeigenaar en pachter (ook van een deel van de Kwade Hoek) inclusief een fijn zomerhuis op het aangrenzende duin, voor zichzelf en familie wel ruime rechten krijgt om het gebied te betreden, inclusief het beweide gors (‘het weiland’). Directeur Gorter, ondertekenaar van deze brief, wilde zo de bij tijd en wijle best gespannen relatie met deze rijke & lastige buren mogelijk apaiseren. Zie ook ons artikel over de conflicten met directeur Hessels over beëindiging van de pacht van het gors rond 1973. We citeren Gorter, die gul is, maar wel de puntjes op i zet:

“Hierbij verlenen wij u – na overleg en op verzoek van de heer Breen te Goedereede, Oostdijkseweg 30, toestemming tot betreding van het natuurmonument de Kwade Hoek voor het jaar 1975; kinderen tot uw gezin behorend mogen eveneens terrein bezoeken echter slechts onder leiding van u resp. één uwer. De toegangsvoorwaarden, zoals vermeld in het nabij de toegang bij het “Lichtje” geplaatst oriënteringskastje, zijn op deze vergunning van toepassing. Daarenboven is in deze vergunning begrepen het afgerasterde weiland, zodat u ook dit kunt bezoeken. Wij verzoeken u echter op dagen en tijdstippen waarop veel bezoekers de Kwade hoek Bezoeken, betreden van het weiland zoveel mogelijk te beperken, respectievelijk na te laten ter voorkoming van navolging van uw voorbeeld door andere bezoekers.”

Veelzeggend is dan weer de handgeschreven dankbrief van Jacob Breen, die vast wel vermoedde dat dit voorrecht niet eeuwig zou duren. Interessant in onderstaand citaat is dat Jacob Breen meldt dat ‘de familie vanaf het ontstaan vee liet grazen’. Dit waren op het gors echter altijd kleine boeren, onderpachters van Jacob Breen, die hier hun inkomen uit haalden. Het toedelen van credits voor instandhouding door beweiding van het terrein aan de eigen familie (zie de laatste zin) is dan ook niet echt kies. Zie ook het redelijk vernietigende commentaar uit 1947 van Van der Kloot (Stichting Natuurmonument de Beer, voorganger van Natuurmonumenten op de Kwade Hoek) over het beheer door de fam. Breen van de zeereep (eigendom van de familie Breen): wel de lusten, niet de lasten. Hieronder het kenmerkende citaat van Jacob Breen, die natuurlijk zeer aan het gebied verknocht was: