Rolf Roos

(update 1 juni 2025, met dank aan waarneming.nl, Jolien Mooren)

Hoe ging het in het natte jaar 2024 met parnassia, de grutto van de duinflora? Daarvoor duiken we in de openbare data van waarneming.nl, ofwel we doen aan citizen science met behulp van al die mensen die waarnemingen invoeren. Dat doen ze vooral van aansprekende soorten en daar hoort parnassia geheel bij. Daarvan zijn zoveel gegevens dat een goed ‘jaarbeeld’ van een gebied mogelijk lijkt. We zijn nu ook zeer benieuwd hoe het tot nu toe (1 juni ) droge jaar uitpakt voor deze zomerbloeier.

• Zie ook ons verhaal over orchideeen en natte duinen

Parnassia; Henk Terhell

Wie op waarneming.nl in de eigen account een ‘gebruikerslocatie’ (een gebiedje met een getekende contour) aanmaakt (max. 25 km2), kan per gebiedje en periode waarnemingen selecteren. We vergeleken voor parnassia het zeer natte jaar 2024 met 2021, een jaar zonder langdurig blank staande valleien, voor zes gebieden: duinen van Schiermonnikoog, de zuidpunt van Texel, het noorden van het Zwanenwater, het Kennemerstrand, Nationaal Park Zuid-Kennemerland en de duinen van Voorne.

Achteruitgang in 2024, soms fors, maar op Schier ‘vooruitgang’ (althans: meer waarnemingen)!

Uit de kaartbeelden hieronder lijkt voor al deze gebieden (behalve Schiermonnikoog en Voorne) een soms forse achteruitgang in aantallen waarnemingen van parnassia in 2024 ten opzichte van 2021. Er was dit jaar (2024) zoveel water dat zelfs een afwateringssloot bij het Zwanenwater het niet kon bolwerken. In Nationaal Park Zuid-Kennemerland duikelde het aantal ingevoerde waarnemingen van 126 naar 14. Aantallen waarnemingen op Texel en Zwanenwater halveerden vrijwel, op het Kennemerstrand (met redelijke afwatering) ging het aantal zo’n 20 procent achteruit, op het immer natte Voorne waren niet zozeer veel minder waarnemingen als minder vindplaatsen. Ook in het Noord-Hollands Duinreservaat ging parnassia achteruit (pers. communicatie Dick Groenendijk van het PWN). De komende jaren kunnen we nagaan of populaties zich weer herstellen. Waarom Schiermonnikoog er ‘goed’ uitspringt komt omdat op dit eiland bijna twee keer zoveel plantenwaarnemingen waren als we 2024 vergelijken met 2021. Deze toename in ‘populariteit’ cq. waarnemingsintensiteit zien we niet op de andere beschreven locaties. Op Schier lijkt er sprake van een waarnemerseffect, waardoor eventuele achteruitgang is gemaskeerd. Zie onze conclusies hieronder.

Conclusies

De getallen kunnen we weergeven in absolute zin, namelijk als het percentage voor- of achteruitgang per gebied.  Zie de onderliggende grafiek. Schiermonnikoog lijkt dan vooruit te gaan, maar dat is schijn. Veel beter is het om rekening te houden met het totaal aantal waarnemingen in een jaar en het aantal waarnemingen van parnassia daarmee te corrigeren. Zie daarom onderstaande  grafiek met aantal waarnemingen parnassia per 100 waarnemingen (aan wilde planten). In alle gebieden behalve het Kennemerstrand is dan achteruitgang te zien.

Ging parnassia vroeger achteruit door verdroging en was er herstel van 1995-2020, nu speelt vernatting een deels negatieve rol. Vooral de situatie in Nationaal Park Zuid-Kennemerland doet wenkbrauwen fronsen. Nuttig, die openbare data!

Waarneming parnassia Schiermonnikoog op waarneming.nl in 2021 (129) en 2024 (157). Let op de opvallende aanwezigheid buiten het Nationaal Park op de aangroeiende stranden; allemaal nieuwe primaire duinvalleien (‘groene stranden’).

Texel zuidpunt- waarnemingen van parnassia in 2021 en 2024 (waarneming.nl); 2021: 95 waarnemingen; 2024: 58 waarnemingen

Zwanenwater noordzijde – waarnemingen van parnassia in 2021 en 2024 (waarneming.nl) 2021: 43 waarnemingen; 2024: 22 waarnemingen

Kennemerstrand – waarnemingen van parnassia in 2021 en 2024 (waarneming.nl); 2021: 124 waarnemingen; 2024: 96 waarnemingen

Nationaal Park Zuid-Kennemerland – waarnemingen van parnassia in 2021 en 2024 (waarneming.nl); 2021: 126 waarnemingen; 2024: 14 waarnemingen

Voorne – waarnemingen van parnassia in 2021 en 2024 (waarneming.nl); 2021: 89 waarnemingen; 2024: 82 waarnemingen; in 2024 is een licht vertekend beeld door een excursie van KNNV-Amsterdam op het Parnassiavlak (35 personen waarvan velen data invoerden).

Verantwoording: zie onze excel.