7 november 2026

Ode aan de klimopbremraap

Vogelnestorchis, duinen bij Bergen N.H.

Klimopbremraap

Nu het najaar al weer vordert resteert niet meer dan een skelet. Een plantenskelet: een ingedroogde stengel met bijna verpulverde zaaddozen. In augustus was dat wel anders: volop in bloei. Weer zo’n voor het eerst in de Bokkepolder opduikende plant, dier of paddenstoel. Tussen het duffe groen van over de grond kruipende klimop onder een grote paardenkastanje in de hoek van ons erf. Een wonder: na weken en weken droogte stonden daar bloeiende bremrapen! Ze zien er een beetje uit als wilde orchideeën, lijken zelfs heel sterk op de vogelnestorchis, maar leg ik hiermee wel iets uit? Wie heeft er ooit een vogelnestorchis gezien?

Bremrapen zijn vreemde, parasitaire planten die plots opduiken, meestal letterlijk bovenop de gastheer die ze ondergronds uitzuigen. Een plant zonder bladeren, alleen met een slanke bloeiaar van ingetogen bloemen. We schrijven augustus 2026. De paar walstrobremrapen uit het duin hierachter die het naar nectar geurende walstro uitzuigen, zijn allang bruin en tot stof vergaan, net als de klavervreters van de onbemeste dijken. (Tussen haakjes: klavervreters: de mooiste plantennaam voor een bremraap die langs de rivieren en in de delta op rode klaver woekert.)

Let op de groene speld.

Niet eerder op ons erf en wel in de heetste zomer ooit hadden we dus klimopbremraap. Fijn scrabblewoord. Al doet ‘bitterkruidbremraap’ die bij Wijk aan Zee groeit het ook goed. Meteen drie exemplaren in het eerste jaar dat ze hier staan.

De allereerste klimopbremrapen op het eiland Goeree zijn gevonden rond 2015 naast een bushokje in een klimopbosje in Stellendam, vier kilometer verderop. Een plantenkenner nam een uitgebloeide plant mee richting Ouddorp, zes kilometer de andere kant op en daar staan ze nu ook op twee plekken. Daarvandaan kreeg ik een keer een zakje met droge klimopbremrapen cadeau (wie krijgt nu zo’n present?) en liet het verwaaien in de wind, ergens aan de duinrand. Het eigen erf zal ook wat stofzaad hebben ontvangen. En zie daar, na drie jaar, het milieu deugde, de hand van de mens speelde een rol, maar de natuur besliste waar deze zeldzaamheid verscheen. Hoogzomer, want zelfs dan weet gastheer klimop genoeg water aan de bodem te onttrekken en weet deze warmteminnende bremraap dat weer effectief uit klimopwortels te zuigen, inclusief voldoende voedingstoffen voor de aanleg van een bloeiaar. Want echte parasieten doen het zonder bladgroen en geheel op de sappen van de gastheer.

Verspreiding klimopbremraap 2016-2026 op drie eilanden in de delta

Ik rol de rode loper uit voor deze kleine parasiet. Hoe uitgebreider het ecosysteem hoe meer parasitisme, dus somber kunnen we er niet van worden. Tot voor kort (voor 2000) stonden ze vooral op schaduwrijke kalkhellingen met klimop in Zuid-Limburg, daarna volgde een ware explosie langs de rivieren, in de Randstad en de delta. Twee vereisten lijken in ieder geval: klimop en meer warmte. Geen natuurnetwerk of natuurbeleidsplan rept er over, de klimopbremraap groeit supereigenwijs bijna geheel buiten alle Natura-2000 natuurgebieden, ik reken op haar herrijzenis, augustus 2027, en zal er zijn.

Met vriendelijke groet,

Rolf Roos

• Wilt u inlezen of iets naslaan? Dat kan in Dossier Bokkepolder.
• Alle afleveringen van de Bokkepolder Gazet