Locatie 4: een duinplas langs het wandelpad rond het Eerste Water, in de noordoosthoek van het Zwanenwater. Zie ook deze botanische hotspot-wandeling.

Nico van der Wel, 15 augustus 2026

De afgelopen twee jaar fotografeerde Michiel Schreijer geregeld een duinpoel in het Zwanenwater (zie kaartje, ons ‘Rondje Zwanenwater’ – botanische hotspot wandeling – gaat erlangs). We tonen hier zes foto’s van deze poel, die normaliter een doorsnede van 6 meter heeft. De eerste is van 1 april 2024 (na de zeer natte winter van 2023/2024) en de laatste van 3 augustus 2026. Onder die laatste nog een toelichting van Michiel Schreijer.

Herfst en winter van 2023-2024 waren zeer nat, wat overal langs de kust leidde tot duinvalleien  die overstroomden, onbegaanbare fiets- en wandelpaden,  op de Zeeweg naar Bergen aan Zee stond maandenlang water. In het huidige zeer droge jaar is het nog moeilijk voor te stellen hoe nat de duinen begin 2024 waren – zie een eerder bericht op deze site. In de loop van 2024 zakte het water weg maar tot eind 2024 stond het grondwater in de duinen nog steeds hoog. Dat geldt ook voor deze poel, zie de derde foto.

1 april 2024: in de zeer natte herfst en winter van 2023-2024 is de duinplas, normaal met een doorsnede van 6 meter, uitgegroeid tot een kleine watervlakte; het wandelpad staat onder water. Foto Michiel Schreijer

3 juni 2024: twee maanden later is het water wel gezakt maar het pad staat nog steeds onder water. Foto Michiel Schreijer

2 december 2024: zelfs een half jaar later is het pad nog overstroomd, al staat het water nu wel duidelijk lager. Foto Michiel Schreijer

7 april 2025: de duinplas heeft zijn ‘normale’ proportie terug, het pad is weer goed begaanbaar. De vegetatie loopt uit. Foto Michiel Schreijer

1 juni 2026: op het eerste gezicht oogt de situatie normaal, maar aan de onderkant van de gele lissen is te zien dat het waterstand al sterk is gedaald. Het is een begraasd gebied, riet ontbreekt vrijwel. Foto Michiel Schreijer

3 augustus 2026: de duinplas staat droog. De uitloper over de modderbodem is van een rietplant: de verlanding komt op gang. Foto Michiel Schreijer

Naschrift Michiel Schreijer

Deze poel is een van de veertien kleine duinpoelen die ik sinds 2021 geregeld bemonster om de soortensamenstelling van de algen te volgen. Op het hoogtepunt van de droogte van dit jaar, in juli-augustus, kon ik er nog maar zeven bemonsteren. De poel ligt op de helling van de Verloren Dijk, dus niet in een echte laagte. De Verloren Dijk is een duinenrij aan de oostkant van het Zwanenwater (zie kaartje); het kan overigens ook een aangelegde lage zanddijk zijn. Het water is bruin door looizuren, o.a. afkomstig van de afbraak van plantenmateriaal uit de poel zelf maar ook bijv. ingewaaid wilgenblad uit een naburig struweel. Door de kalkarmoede is het water ook zurig.

Typische hogere planten zijn watermunt en gele lis, en in het water groeien fonteinkruiden o.a. duizenknoopfonteinkruid. Riet ligt niet zo voor de hand hier omdat die soort wat meer voedingsstoffen nodig heeft. Nu met de droogval krijg je natuurlijk modder en dan probeert riet wel zijn kans te grijpen. Normaliter bevat het water diverse kleine waterroofkevers die jagen op waterwantsen en muggenlarven. Er leven ook veel libellenlarven, zowel van de jufferlibellen als van de grote glazenmakerlibellen. In de poel komen enkele fraaie, maar ook zeldzame sieralgen voor (foto’s hieronder bijgevoegd).

Voor veel organismen betekent de droogval een harde reset, in de zin dat ze de poel helemaal opnieuw moeten koloniseren als er weer water staat. Veel libellenlarven en eendagsvlieglarven overleven de huidige droogte niet. Ook kokerjuffers waarschijnlijk niet en dat geldt natuurlijk ook voor eventuele stekelbaarzen. Slakken hebben zo hun methoden om een tijdelijke droogval te overleven. Waterplanten zoals waterranonkel en waterpest leggen ook zeer snel het loodje. Kroos en fonteinkruiden kunnen het nog even uithouden als de bodem nog een tijdje vochtig blijft.

In de duinvalleien is iets anders aan de hand. Allerlei vochtminnende landplanten nemen het tijdelijk volledig over van de mossen en waterplanten. Maar als het water terugkomt gaan al die landplanten eerst dood en dat leidt ertoe dat er veel dood organisch materiaal in het systeem komt, waardoor draadwieren zich massaal gaan ontwikkelen. Dat zagen we ook in 2023 toen veel droge delen in het Zwanenwater langdurig onder water kwamen te staan en zich veel flab en algen in het water ontwikkelden.

Xanthidium fasciculatum. Foto Michiel Schreijer

Closterium lineatum. Foto Michiel Schreijer