Boudewijn Bakker en Rolf Roos

(update 5 januari 2026)

Esaias van de Velde (1587-1630)

Winterlandschap bij Haarlem

1614

olieverf op paneel

21 x 40,6 cm

opschrift: m.o.: E.VANDEN VELDE / 16[1]4

Cambridge, Fitzwilliam Museum, Object Number: M.79

In 1614 woonde en werkte Esaias van de Velde in Haarlem, waar hij veel in de omgeving wandelde en tekende. Dit buitengewoon fijn gedetailleerde en genuanceerde schilderij is een van de twee vroegste gedateerde landschapsschilderijen uit de Nederlandse geschiedenis (zie Esaias van de Velde, Zandweg in de duinen, 1614). Bovendien is het een zeldzaam vroeg beelddocument van dit gebied.
Een groepje jagers en ruiters komt ons tegemoet over een bochtige zandweg. Links rijzen wat lage zandduintjes op en in de verte zet een lage duinrand zich voort achter de twee boerderijen. Blijkbaar was veeteelt hier regel. De hooibergen zijn vol en er staat nog vee in de wei, wat lijkt te wijzen op november of december. Op de weg liggen hier en daar sneeuwresten. Hekken lijken de omheining te vormen van een vangkraal met afsluitbare hekken naar de weg en naar de wei.

Vermoedelijk kijken we hierin zuidoostelijke richting over een voormalige strandvlakte op een oude strandwal. (Deze waren destijds niet geheel bebost, pas in de loop van de zeventiende eeuw werden hier landgoederen gesticht, zoals Leijduin bij Vogelenzang).  Zo’n situatie was te vinden ten zuidwesten van Haarlem. Een mogelijke locatie van  de weg kan een herenweg zijn,  hoofdverkeersader van die tijd.