Rolf Roos

Naar aanleiding van vondsten van de herfstschroeforchis op Goeree in de Middelduinen door Gerard Lokker belde plantenkenner Wijnand Lammers van Tholen. Hij had in 2023 de soort ook op Voorne gevonden. Niet in een ‘gewoon’ natuurterrein, maar in een recreatiegebied: de oeverlanden van de Brielse Maas, onder de rook van Rijnmond, ergens aan de noordzijde van de gemeente Voorne aan Zee.

Al in 1985 zag Wijnand herfstschroeforchis op Voorne, maar dat was in de heemtuin Tenellaplas, waar ze enkele jaren stonden en er veel is aangeplant. “Ze stonden net voor bij de poppenorchis die er nu nog is, richting de beuk, rechts van het pad, maximaal vijf exemplaren.” In die tijd stond er ook een enkele veldgentiaan.

De twee bloeiaren van 22 augustus 2024.

In 2023 trof hij – maar nu in het wild –  één exemplaar met één bloeiaar, in 2024 twee bloeiaren. We houden de exacte plek verborgen, maar nemen de lezer graag mee in het zoekbeeld van Wijnand. Waar let hij op?

“Ik kijk altijd wat er in de buurt voorkomt. Als ik door lage vochtige graslanden loop met weinig productie en ik vind bijvoorbeeld slanke gentianen, dan ga ik altijd scherper kijken.” Wijnand spreekt van een bont mozaïek van kleine laagtes en kleine kopjes, vergezeld van vele soorten van kalkrijke duinvalleien zoals armbloemige waterbies (dat voor bruine tinten zorgt), veel brunel en kleine leeuwentand en ook stijve ogentroost, geelhartje en rode klaver. “Van belang is dat de vegetatie heel kort is, minder dan tien centimeter hoog, en van die kleine overgangen heeft van hoog naar laag met bruinige en groene plekken, dan wordt het spannend.”

De eerste wilde herfstschroeforchis van Voorne

Wijnand trof eerder dit soort plekken op de Grevelingendam. Daar komt de kleine orchidee vanaf 1997 voor in het Zeeuwse gedeelte van de dam (in 2024 41 bloeistengels) en nu dus ook nabij de Brielse Maas. “Toen ik eenmaal de vegetatiestructuur zag, stond ik meteen op scherp en trof ik ze na drie kwartier zoeken.” Bijzondere soorten in de nieuwe recreatiegebieden in de delta, het is een schone samenloop van omstandigheden, maar die bestaat. “In dit gebied is er betreding, soms zelfs kort en intensief als er een sportdag is met kinderen van een basisschool, maar de vegetatie gaat niet kapot. De bodem wordt wat verdicht maar niet te veel. Het lijkt een beetje op begrazing, maar die is hier niet.”

Plantenliefhebbers met goede ogen die de meeste soorten van graslanden en duinvalleien al kennen moeten maar eens gaan speuren. Wijnand vermoedt dat de herfstschroeforchis met een kleine  opmars bezig is. Klopt dat? We horen het graag.

Wijnand Lammers in karakteristieke zoekhouding

Herfstschroeforchis op de Hompelvoet in het Grevelingenmeer. Hier staan er meer dan 100.000