Rolf Roos

Hondskuid met St. Jansvlinder (foto Ronald van Wijk)

Voor wie zijn of haar ogen de kost geeft: Goeree-Overflakkee is een rijk gebied aan wilde planten. Dijken, duinen, slikken, oud cultuurland,  maar ook bebouwde omgeving en natuurerven bieden de plantenliefhebber veel. Agrarische gebieden zijn vaak verarmd, maar er blijkt langs dijken en dammen, in recreatiegebieden en op particuliere erven meer rijkdom verborgen te zijn dan gedacht.  Daarbij zitten echte bijzonderheden als het hondskruid, een roze orchideetje. En soorten waarbij we de wenkbrauwen fronsen, zoals de nieuwkomer met de naam rattenstaartgras.

Dankzij medewerking van waarneming.nl kon er een lijst van wilde planten op Goeree-Overflakkee worden gemaakt. De lijst (hier de pdf) bevat alle planten (incl. kruisingen, verwilder soorten etc.) die van 2016-2026 op Goeree-Overflakkee zijn gevonden en zijn ingevoerd op waarneming.nl. Hoeveel soorten zijn het? Antwoord: meer dan 1000  soorten waaronder een serie zeer bedreigde soorten die vrijwel alleen in terreinen van natuurorganisaties staan, en waarvan we exacte locaties niet kunnen noemen. Neem nu de net ontdekte en zeer zeldzame klimopbladwaterranonkel, ergens op de Scheelhoek. Of het fijn goudscherm dat in hogere gorzen kan opduiken. We bespreken enkele van de soorten die door de vele plantenliefhebbers die zo attent zijn hun vondsten in te voeren, zijn gevonden, ook buiten de officiële natuurgebieden. We maakten een aparte analyse van een bijzondere uiensoort: moeslook. Deze staat op de Rode Lijst maar lijkt vooruit te gaan. Gerard Lokker maakte in 2026 een lijst van opvallende (vaak invasieve) soorten (zie deze bijlage). Hierin valt op hoeveel nieuwkomers er zijn: uit verre landen, uit het zuiden, uit tuinafval verwilderd. Meer biodiversiteit, maar soms wel bedenkelijke, zoals het rattenstaartgras dat oprukt in de berm van de Bokkepolder bij Havenhoofd en op de Grevelingendam. We noemen hier twee voorbeelden van zeer welkome soorten.

Voorbeeld 1: dotterbloem

Gewone dotterbloem in duinen van Voorne

Als groot en gul lid van de boterbloemfamilie is de dotterbloem een sieraad bij menige vijver, maar we kijken hier alleen naar wilde dotterbloemen. Daar zijn ook ondersoorten van. De spindotterbloem is de zeldzame ondersoort van het zoetwatergetijdegebied van Biesbosch tot Haringvliet. Af en toe te zien langs het Haringvliet, zoals op de Slijkplaat. De gewone dotterbloem komt vaker voor, is een aan stilstaand zoet water gebonden ondersoort. Hij is voor de Tweede Wereldoorlog op de Kwade Hoek waargenomen door prof. Th. Weevers, toen een deel van dit gorzengebied zoeter was. In de polder ontbreekt de soort (te zoute slootjes, te veel schonen, teveel mest) maar in zoetere delen bij de Punt en ook het Volgerland nabij de Vuurtoren van Ouddorp, daar staan ze. Ook af en toe (en toenemend?) langs de oevers van het Haringvliet. Een leuke en herkenbare soort die zal kunnen volgen waar het water zoeter en schoner wordt. Of verdwijnen als het zouter wordt. Op Voorne komt de gewone dotterbloem in de duinen voor. We zien uit naar meer waarnemingen in duin, duinrand en op de slikken.

Voorbeeld 2: gevlekt zonneroosje

Het lijkt heel wat zo, maar het is een klein plantje.

Dit mediterrane plantje is zeer fraai (“kroonbladen citroengeel, aan de voet meestal bloedrood gevlekt, al voor de middag afvallend”). De soort is in ons land ernstig bedreigd, en langs de kust sinds 2023 gevonden op het eiland Ossehoek, gelegen in de Grevelingen tegenover het Zeeuwse Den Osse; recent ook op Texel. Het is een eenjarige soort, die dus elk jaar moet weten te kiemen (in de herfst). Veel medewerkers van Staatsbosbeheer karteren de soort. Ossehoek is geen officieel natuurgebied zoals het nabijgelegen Hompelvoet, maar heeft die allure wel met de vele wilde orchideeën en parnassia, en ook met dit absoluut unieke zonneroosje. Ondanks de bedreigde status staat het gewoon openbaar op waarneming.nl. Zie voor alle meldingen: Ossehoek op Waarneming.nl

De Grevelingen is alom geroemd als natuur- en recreatiegebied van internationale klasse.  Het zgn. Strategisch Ontwikkelplan Grevelingen 2020-2030 beschrijft de ambitie van het Bestuurlijk Overleg Grevelingen (BOG) en bepaalt de toekomstige ontwikkelingen. Het BOG is een samenwerking tussen gemeente Goeree-Overflakkee, gemeente Schouwen-Duiveland, provincie Zeeland, Staatsbosbeheer en Rijkswaterstaat. Ze staan voor het beheer en de ontwikkeling van de waterrijke natuur- en recreatiegebieden. Online kunnen we lezen dat BOG (en haar uitvoerend beheerder Staatsbosbeheer) nieuwe toiletgebouwen plaatst op Ossenhoek. Prima natuurlijk. We zouden ook graag op hun site lezen wat het natuurbeheer is per deelgebied en wat onderzoek door of voor Staatsbosbeheer aan nieuwe inzichten oplevert.

Slotoproep

Wie op waarneming.nl actief is en planten of dieren invoert, kan behalve de eigen waarnemingen ook – ten dele – die van anderen zien. Het is logisch dat van zeer bedreigde soorten niet op de meter nauwkeurig te zien is waar ze staan, want er zijn altijd malloten die iets willen uitsteken en er bestaan commerciële belangen. Een poppenorchis of een bokkenorchis is helaas geld waard. Maar als je als onderzoeker of natuurbeschermingsorganisatie nu wil weten wat waar groeit of leeft en of er wellicht trends zijn, is het van belang gebruik te kunnen maken van alle gegevens, ook op waarneming.nl. Dat is des te meer van belang omdat terreinbeheerders, een enkele uitzondering daargelaten, de eigen onderzoeksrapporten helaas niet publiceren. Overheidsinstellingen zijn dit evenwel verplicht. Particuliere instellingen die subsidie ontvangen en leden hebben (zoals Natuurmonumenten) siert het als ze zich periodiek tegenover het publiek verantwoorden. Ze zijn het niet verplicht, maar het zou voor hun draagvlak goed zijn. Gelukkig zijn er ook de waarnemingen van vele kenners en liefhebbers. Door gegevens te laten zien weten we hoe gebieden en soorten zich ontwikkelen. Detailgegevens waardoor zeldzaamheden kunnen worden uitgestoken of onder de voet worden gelopen, publiceren we niet.